Postawiłem sobie za zadanie zrobić rozpoznanie i zobaczyć, jaka zasada feng shui jest najważniejsza. Pierwsze zasady, które przyszły mi na myśl, to:
- zasada równowagi Yin i Yang,
- zasada swobodnego przepływu energii Qi (Chi),
- zasada Bagua – ośmiu trygramów,
- zasada harmonii pięciu żywiołów,
- zasada złotego środka,
- zasada Wu Wei,
- unikanie energii Sha i niwelowanie jej oddziaływania.
Każda z nich pojawia się w książkach i poradnikach jako fundament feng shui. Ale czy któraś rzeczywiście stoi wyżej od pozostałych? Przyjrzyjmy się każdej zasadzie po kolei.
1. Zasada równowagi Yin i Yang
Znaki Yin i Yang oznaczały pierwotnie zacienione i nasłonecznione zbocze tego samego wzgórza. Już w starochińskiej „Księdze Pieśni” czytamy o księciu Gong Liu, który, wybierając miejsce na osadę, „badał Yin i Yang” terenu. To jeden z najstarszych opisów tego, co dziś nazywamy feng shui.
W praktyce zasada ta mówi, że każde miejsce potrzebuje odpowiednich proporcji światła i cienia, ruchu i spokoju, otwartości i osłony. Salon, kuchnia i wejście to przestrzenie Yang – powinny być jasne, przewiewne i żywe. Sypialnia to przestrzeń Yin – potrzebuje przyciemnienia, ciszy i miękkości. Kłopoty zaczynają się, gdy sypialnia zamienia się w biuro pełne ekranów albo salon staje się ciemnym, nieużywanym magazynem.
Równowaga Yin i Yang nie oznacza jednak podziału pół na pół. To dopasowanie do funkcji miejsca i do pory dnia czy roku. Więcej o samej koncepcji piszę w artykule Yin i Yang – zasada przeciwieństw, która porządkuje świat.
Czy to najważniejsza zasada? To podstawowy język, którym feng shui opisuje świat. Mówi jednak o jakości energii, a nie o samej energii. Zostawmy ją więc na razie wysoko na liście.
2. Zasada swobodnego przepływu energii Qi
Qi (氣) to energia życiowa, która według myśli chińskiej przenika wszystko: krajobraz, budynki i ludzi. Feng shui rozróżnia trzy jej stany:
- Sheng Qi – energia żywa, odżywcza, płynąca łagodnie i miękko, jak meandrująca rzeka;
- Si Qi – energia martwa, zastała, gromadząca się w zagraconych kątach, ciemnych korytarzach i nieużywanych pomieszczeniach;
- Sha Qi – energia zbyt gwałtowna, pędząca w prostej linii, „tnąca” jak strzała.
Zasada przepływu nie mówi więc „im szybciej, tym lepiej”. Qi ma płynąć swobodnie, ale też się gromadzić. Klasyczny przykład: jeśli drzwi wejściowe znajdują się na jednej linii z dużym oknem lub drzwiami balkonowymi, energia wpada do mieszkania i od razu z niego ucieka. Z kolei zagracony przedpokój i zastawione meble zatrzymują ją tak, że zaczyna się psuć.
W krajobrazie idealnym miejscem jest to, które przypomina fotel: z tyłu osłania je wzgórze (Czarny Żółw), po bokach łagodne wzniesienia (Zielony Smok i Biały Tygrys), a z przodu otwiera się jasna przestrzeń (Cynobrowy Ptak), najlepiej z wolno płynącą wodą. W mieszkaniu odpowiednikiem jest łóżko czy biurko ustawione plecami do ściany, z widokiem na drzwi.
Czy to najważniejsza zasada? Do tej odpowiedzi jeszcze wrócę, bo to właśnie Qi okaże się kluczem.
3. Zasada Bagua – ośmiu trygramów
Bagua (八卦) to osiem trygramów z „Księgi Przemian” (I Ching). Każdy składa się z trzech linii – ciągłych (Yang) lub przerywanych (Yin) – i ma swoje znaczenie: Qian (Niebo), Kun (Ziemia), Zhen (Grzmot), Xun (Wiatr), Kan (Woda), Li (Ogień), Gen (Góra) i Dui (Jezioro). Tradycja zna dwa układy: Bagua Wcześniejszego Nieba, przypisywane Fu Xi, i Bagua Późniejszego Nieba, przypisywane Królowi Wen. W feng shui budynków używa się zwykle tego drugiego.
Bagua przypisuje trygramy do ośmiu kierunków świata, a przez nie do sfer życia, członków rodziny, żywiołów i kolorów. Na tej podstawie dzieli się dom na strefy. Warto wiedzieć, że różne szkoły robią to inaczej. Tradycyjne szkoły kompasu, np. Osiem Domów (Ba Zhai), wyznaczają strefy według rzeczywistych kierunków świata zmierzonych kompasem (luopan). Popularna na Zachodzie uproszczona metoda nakłada siatkę Bagua według położenia drzwi wejściowych, bez użycia kompasu.
Czy to najważniejsza zasada? Bagua to mapa – bardzo precyzyjne narzędzie do analizy. Ale mapa nie jest terenem. Bez zrozumienia, co po niej płynie, sama siatka niewiele mówi.
4. Zasada harmonii pięciu żywiołów
Pięć żywiołów (wu xing, 五行) – drzewo, ogień, ziemia, metal i woda – to nie tyle substancje, ile pięć faz przemiany energii. Łączą je trzy cykle:
- Cykl tworzenia – drzewo karmi ogień, ogień tworzy ziemię (popiół), ziemia rodzi metal, metal „rodzi” wodę (skrapla ją), woda odżywia drzewo.
- Cykl osłabiania – odwrotność cyklu tworzenia: każdy żywioł słabnie, „oddając” energię temu, który z niego powstaje.
- Cykl kontroli – drzewo przerasta ziemię, ziemia tamuje wodę, woda gasi ogień, ogień topi metal, metal tnie drzewo.
- Cykl sprzeciwu – to odwrócony cykl kontroli: drzewo tępi siekierę (metal), ziemia nie daje się przerosnąć drzewu, woda rozmywa tamę (ziemię), ogień wyparowuje wodę, metal gasi zbyt słaby ogień.
W praktyce żywioły wyrażają się przez kolory (polecam się zapoznać z artykułem Kolory w feng shui), kształty i materiały. Drzewo to zieleń, rośliny i formy wysokie, ogień – czerwień, trójkąty i światło, ziemia – beże, kwadraty i ceramika, metal – biel, okręgi i metal, woda – granat, czerń, formy faliste i szkło. Jeśli w strefie, która potrzebuje wzmocnienia drzewa, dominuje metal, harmonię przywraca się, wprowadzając wodę, która łagodzi ten konflikt.
Czy to najważniejsza zasada? Pięć żywiołów opisuje, jak Qi się przemienia. To znów bardzo ważne narzędzie, ale opisuje ruch czegoś innego – energii.
5. Zasada złotego środka
Złoty środek (zhongyong, 中庸) to idea znana przede wszystkim z konfucjańskiej „Doktryny Środka”, ale bliska również taoistom. Laozi pisał w „Tao Te Ching”: „Lepiej przestać, zanim napełni się naczynie po brzegi”.
W feng shui to zasada umiaru. Dom zastawiony lustrami, kryształami, figurkami i „wzmacniaczami” na każdą sferę życia przestaje być harmonijny – zamienia się w magazyn amuletów. Za dużo światła męczy, za mało przygnębia. Pokój za duży w stosunku do liczby mieszkańców wydaje się pusty, za mały – przytłacza. Dobre feng shui jest zwykle ledwie widoczne.
Czy to najważniejsza zasada? To raczej zasada mądrego stosowania wszystkich pozostałych – przypomina, że każde narzędzie można przedawkować.
6. Zasada Wu Wei
Wu Wei (無為) to taoistyczne „niedziałanie” – albo raczej działanie bez wysiłku i bez forsowania. „Tao nigdy nie działa, a jednak nic nie pozostaje niezrobione” – czytamy w rozdziale 37 „Tao Te Ching”.
W feng shui Wu Wei oznacza pracę z tym, co już jest, a nie przeciwko temu. Zamiast burzyć ściany, często wystarczy przestawić łóżko, otworzyć zastawione przejście albo uporządkować przedpokój. Zamiast walczyć z ukształtowaniem działki – dopasować do niego dom. To również postawa samego konsultanta feng shui: nie narzucać mieszkańcom rozwiązań, które będą dla nich obce, tylko pomóc przestrzeni stać się bardziej sobą.
Czy to najważniejsza zasada? To duch feng shui, sposób działania. Ale żeby wiedzieć, w którą stronę „nie forsować”, trzeba wiedzieć, co płynie.
7. Unikanie energii Sha i niwelowanie jej oddziaływania
Sha Qi (煞氣) to energia zbyt ostra, szybka lub agresywna. Najczęściej tworzą ją formy: ostre narożniki budynków i mebli skierowane w stronę miejsca, w którym siedzimy lub śpimy, prosta droga prowadząca wprost na drzwi, długie, proste korytarze, ciężkie belki nad łóżkiem czy biurkiem. Mówi się o nich „zatrute strzały”.
Niwelowanie Sha polega przede wszystkim na rozwiązaniach praktycznych: zaokrągleniu lub osłonięciu narożnika, przesunięciu łóżka, posadzeniu roślin czy żywopłotu, ustawieniu parawanu lub mebla, który spowolni pęd energii w korytarzu. Nie trzeba do tego egzotycznych talizmanów – wystarczy zrozumieć, skąd bierze się napięcie.
Czy to najważniejsza zasada? To bardzo ważna zasada ochronna, ale w gruncie rzeczy jest szczególnym przypadkiem zasady przepływu Qi: Sha to po prostu Qi, która płynie źle.
Wszystkie zasady w jednym miejscu
| Zasada | Czym jest w odniesieniu do Qi? | Pytanie, które warto zadać w domu |
|---|---|---|
| Yin i Yang | jakość energii | Czy to pomieszczenie ma charakter pasujący do swojej funkcji? |
| Przepływ Qi | sama energia | Czy energia ma którędy wejść, krążyć i się zatrzymać? |
| Bagua | mapa – kierunki, w których płynie | Która część domu odpowiada za jaką sferę życia? |
| Pięć żywiołów | fazy jej przemiany | Czy żywioły w tym miejscu się wspierają, czy ze sobą walczą? |
| Złoty środek | miara | Czy czegoś tu nie jest za dużo albo za mało? |
| Wu Wei | sposób działania | Jaka najmniejsza zmiana przyniesie największą poprawę? |
| Unikanie Sha | ochrona przed jej złym przepływem | Czy coś „celuje” w miejsce, w którym śpię, pracuję albo odpoczywam? |
Która zasada jest więc najważniejsza?
Kiedy ułożyłem wszystkie zasady obok siebie, zauważyłem, że każda z nich odpowiada na pytanie o to samo: Yin i Yang opisują jakość energii, pięć żywiołów – jej przemiany, Bagua – kierunki, Sha – jej niebezpieczną formę, a złoty środek i Wu Wei mówią, jak z nią mądrze pracować. W centrum zawsze stoi Qi.
Potwierdza to sama nazwa feng shui. Pochodzi ona z „Księgi pochówku” (Zang shu) przypisywanej Guo Pu, uczonemu z IV wieku:
„Qi, unoszona przez wiatr, rozprasza się; zatrzymuje się na granicy wody. Dawni ludzie gromadzili ją tak, by się nie rozpraszała, i prowadzili tak, by mogła się zatrzymać. Dlatego nazwano to feng shui – wiatr i woda”.
Najważniejsza zasada feng shui brzmi więc tak: gromadzić i prowadzić Qi tak, by płynęła łagodnie – nie rozpraszała się jak na wietrze i nie zastygała jak stojąca woda. Wszystkie pozostałe zasady są drogami do tego celu. Yin i Yang, pięć żywiołów i Bagua pomagają tę energię zobaczyć i opisać, unikanie Sha chroni przed jej złym przepływem, a złoty środek i Wu Wei przypominają, żeby działać z umiarem i w zgodzie z miejscem i sytuacją.
To zresztą dobra wiadomość dla każdego, kto zaczyna przygodę z feng shui. Zanim sięgnie się po kompas, tabele żywiołów i siatkę Bagua, można zrobić prosty test: przejść przez własne mieszkanie, zaczynając od drzwi wejściowych, i zapytać, gdzie energia płynie swobodnie, gdzie pędzi, a gdzie się zatrzymuje i psuje. Ten jeden spacer potrafi pokazać więcej niż niejedna skomplikowana analiza.
Jeśli chcesz przyjrzeć się przepływowi Qi w swoim domu dokładniej, z uwzględnieniem kierunków świata, układu pomieszczeń i Twojego horoskopu BaZi, zapraszam na konsultację feng shui.
Warto przeczytać
- Lao Tsy, Tao-te-king, czyli Księga Drogi i Cnoty, przeł. Tadeusz Żbikowski – źródło idei Wu Wei i umiaru.
- I-cing. Księga Przemian, w przekładzie i z komentarzem Richarda Wilhelma, wyd. Znak – źródło ośmiu trygramów Bagua.
- Feng Youlan, Krótka historia filozofii chińskiej, PWN – m.in. o szkole Yin-Yang, pięciu żywiołach i „Doktrynie Środka”.
Cytaty z tekstów chińskich podaję w swobodnym przekładzie własnym.
